Eleştiri Türleri ve Özellikleri
15 Mayıs 2024

Eleştiri Türleri ve Özellikleri

Eleştiri, şiir, roman, hikaye, film, resim, gibi bir sanat veya düşünce eserinin, güçlü ve zayıf yönlerini ile gerçek değerini belirleme amacı ile yapılan yazı türlerine ' eleştiri' (Tenkit) denir. Bir kişinin kendi eleştirisini yazarken ortaya koymuş olduğu esere özeleştiri' denir. Eleştirinin asıl amacı, iyi ve güzel olan sanat yapıtlarının değerini ortaya çıkarmak, sanatı iyi ve güzel olmayandan ayırmak, kalıcı bir niteliğe kavuşturmaktır. Aynı zamanda okura, izleyiciye ve sanatçıya kılavuzluk yapmaktır. Bu sebepten dolayı eleştiri yazmak hiç de kolay bir iş değildir. Eleştirmen, eleştiri yaptığı eser hakkında okuyucuyu her yönden bilgilendirir. Eleştirmen her bireyi ruh, şekil, anlatım ve konu bakımından incelemek zorundadır.

Eleştirinin Özellikleri Şunlardır

Eleştirilen bir sanat eseri başata konusu olmak üzere üslubu, dili, kahramanları, tekniği, gözlem sonucu değerlendirmelidir. Eleştirilen bir sanat eserinin kimin tarafından ve zaman, çevrede ve hangi şartlar altında yazıldığı benzerleriyle karşılaştırılmalıdır. Eğer bir sanat değil de sanatçı eleştiriliyorsa sanatçının hataları, orijinal yanları belirtilir. Eleştirmen, eleştirmiş olduğu eserin gerçek değerini, güçlü ve zayıf yanlarını, özünü ve önemini belirtir. Bir kişinin eleştirisini eleştirmen olmayabilir ama eleştiri türünün bütün özelliklerini çok iyi bilmelidir.

Eleştiri Türleri

İzlenimsel (Empresyonist) eleştiri: Edebi eserlerin okuyucuyu bırakmış olduğu etkilerden, izlenimlerden yola çıkarak eleştirilere 'izlenimci eleştiri' denir. İlkelerini ünlü Fransız edebiyatçı Anatole France (Anatol Frans) belirlemiştir. Eleştirmenin bir eseri kendi zevk, algılama, değer ölçütlerini göz önüne alarak incelediği bir eleştiri türüdür. Bu tür eleştirilerde öznel ve kişisel yargılar ön plandadır.

Nesnel (Bilimsel) eleştiri: Edebi eserlerin yapı ve üslupları üzerinde tarafsız olarak yapılan eleştirilere 'bilimsel eleştiri' denir. Bu eleştiri türünde ise her eserin değerlendirilmesinde kullanılabilecek ölçütler yer almaktadır. Eleştirmen, kişisel yargılara varmaktan kaçınmaya çalışır.

Dünya Edebiyatında Eleştiri

Dünya edebiyatında eleştiriyi kişiden kişiye bir zevkin sonucu olmaktan kurtarmak, belli prensiplere göre değerlendirmek gerektiği fikri 19. Yüzyıldan itibaren başlamıştır. Eleştiri özellikle de edebiyat akımları döneminde karakteristik niteliğini kazanmıştır. Avrupa'da eleştiri türü Bojelau, Sainte Beuve, Hippolyte Taine, Brunetiere, Jules Lamaitre, Anatole France, Remyde Gourmont, Gustave Lanson, Lessing, Hazlitt, Cariyle, Ruskun ve Belinski gibi sanatçılar bilinir.

Türk Edebiyatında Eleştiri

Türk edebiyatında eleştiri türü olarak fıkra, makale, sohbet ve deneme gibi eleştiriler ile olmuştur. Namık Kemal Recaizade Mahmut Ekrem, eleştiri türünün sınırlarını genişleten yazardır. Türk edebiyatında ilk eleştiri türü ise Namık Kemal'in 'Lisan-ı Osmaninin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazatı Şamildir' adlı yazısıdır. İlk eleştiri ise yine Namık Kemal'in ve Ziya Paşanın 'Harabat' şiir antolojisini eleştirmiş olduğu eseri'Tahrib-i Harabat'dır. Eserleriyle Türk Edebiyatında eleştiri türünde Hüseyin Cahid, Cenap Şahabeddin, Ali Canip, Yakub Kadri, Nurullah Ataç, Ahmet Hamdi Tanpınar, Mehmet Kaplan, Cemil Meriç, Vedat Günyol, Tahir Alangu, Asım Bezirci, Rauf Mutluay, Metin And, Özdemir Nutku öne çıkan kişilerdir.

Eleştirinin Diğer Türlerden Farkı

Eleştiri doğrudan kaleme alınmaz. Eleştirici, yaratıcı sanatlarının arasında yer almaz. Eleştirinin konusu sanattır. Eleştiri, edebi esere veya başka sanatlara bağlı bir türdür. Edebi bir eserin konusu bütün maddi ve manevi varlığı ile yazar, çevresi ve kâinattır.

Eleştiri Yorumları

İlk yorumu siz yapmak istermisiniz?

Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Karanlık Korkusu Nedenleri?

Karanlık Korkusu Nedenleri?

Çocuk Psikolojisi Nasıldır?

Çocuk Psikolojisi Nasıldır?

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Renklerin Psikolojik Etkileri Belirtileri ve Tedavisi

Renklerin Psikolojik Etkileri Belirtileri ve Tedavisi

Karıncalanma Belirtileri ve Tedavisi

Karıncalanma Belirtileri ve Tedavisi

Panik Atak Kalp Krizi Belirtileri ve Tedavisi

Panik Atak Kalp Krizi Belirtileri ve Tedavisi

Şüphe Belirtileri ve Tedavisi

Şüphe Belirtileri ve Tedavisi

Kaçış Sendromu Belirtileri ve Tedavisi

Kaçış Sendromu Belirtileri ve Tedavisi

Güncel

Antidepresan Belirtileri ve Tedavisi

Antidepresan Belirtileri ve Tedavisi

Güncel

Ellerin Titremesi Nedenleri ve Tedavisi

Ellerin Titremesi Nedenleri ve Tedavisi

Fobiler Belirtileri ve Tedavisi

Fobiler Belirtileri ve Tedavisi

Utangaçlık Belirtileri ve Tedavisi

Utangaçlık Belirtileri ve Tedavisi

Sosyal Fobi Tedavisi Nelerdir?

Sosyal Fobi Tedavisi Nelerdir?

Hipnoz Nedir? Hipnoz Teknikleri

Hipnoz Nedir? Hipnoz Teknikleri

Psikopat Belirtileri ve Tedavisi

Psikopat Belirtileri ve Tedavisi

Kıskançlık Nedenleri ve Tedavisi

Kıskançlık Nedenleri ve Tedavisi

Panik Atak Belirtileri ve Tedavisi

Panik Atak Belirtileri ve Tedavisi

Özgüvenli Ola Bilmek

Özgüvenli Ola Bilmek

Psikolojik Travma Belirtileri ve Tedavisi

Psikolojik Travma Belirtileri ve Tedavisi

Depresyon Çeşitleri Nelerdir?

Depresyon Çeşitleri Nelerdir?

Ergenlikte Depresyon Belirtileri ve Tedavisi

Ergenlikte Depresyon Belirtileri ve Tedavisi

Şizofreni Testi Nasıl Yapılır?

Şizofreni Testi Nasıl Yapılır?

Bahar Yorgunluğu Nedenleri?

Bahar Yorgunluğu Nedenleri?

Anksiyete Belirtileri ve Tedavisi

Anksiyete Belirtileri ve Tedavisi

Anoreksiya Belirtileri ve Tedavisi

Anoreksiya Belirtileri ve Tedavisi

Atipik Otizm Belirtileri ve Tedavisi

Atipik Otizm Belirtileri ve Tedavisi

Distimik Bozukluk Belirtileri ve Tedavisi

Distimik Bozukluk Belirtileri ve Tedavisi

Pedofoli Belirtileri ve Tedavisi

Pedofoli Belirtileri ve Tedavisi

Unutkanlık Duası Okunuşu ve Anlamı

Unutkanlık Duası Okunuşu ve Anlamı

Homofobi Belirtileri ve Tedavisi

Homofobi Belirtileri ve Tedavisi

Nevroz Belirtileri ve Tedavisi

Nevroz Belirtileri ve Tedavisi

Instagram

  • galeri1
  • galeri2
  • galeri3
  • galeri4
  • galeri5
  • galeri6